تقویت توافق
پیام‌های چهارجانبۀ غرب به ایران در اجلاس رم

تقویت توافق

پیام‌های چهارجانبۀ غرب به ایران در اجلاس رم



به نظر نمی رسد که به زودی در بحران توافق هسته‌ایی که ایران و گروه 5+1 در 14 ژوئیه 2015 به آن دست یافته بودند، پیشرفتی صورت گیرد. علیرغم این‌که ایران اعلام کرده قبل از پایان نوامبر جاری، مذاکرات هسته‌ای را با قدرت‌های بین المللی در وین از سر خواهد گرفت، اما این اعلام، نگرانی قدرت‌ها به ویژه کشورهای غربی را کاهش نداده است، این نگرانی‌ها در مورد مسیرهای احتمالی برنامۀ هسته‌ای ایران در مرحلۀ بعدی می باشد. از این رو، قابل توجه است که چهار کشور غربی ای که به صورت مستقیم و غیر مستقیم در مذاکرات هسته‌ای با ایران درگیر اند، مایل بودند که پیام‌های محکم‌تری به طرف مقابل در نشست چهارجانبه‌ای که در حاشیۀ اجلاس گروه 20 در رم در 30 اکتبر گذشته برگزار گردیده بود، بفرستند، این نشست جهت بحث در مورد خطرات افزایش تنش هسته‌ای ایران و مکانیسم‌های مقابله با آن، اختصاص یافته بود.

به نظر می‌رسد که کشورهای غربی با برگزاری این نشست و فرستادن پیام‌ها، به دنبال دستیابی به اهداف زیادی فراتر از ابراز نگرانی از توسعۀ مستمر در فعالیت‌های هسته‌ای ایران، هستند، مواضع غرب در مورد منع ایران برای دستیبابی به آنچه که به نام “زمان شکست” (breakout time) یاد می‌شود، و برای داشتن توانایی های لازم برای تولید سلاح هسته‌ای، لازمی است، بسیار نزدیک می باشد. در صورتی که دور هفتم مذاکرات وین برگزار نشود یا مذاکراتی که ممکن است در پایان ماه جاری از سر گرفته شود به نتیجه مثبت نرسد، اختلافاتی که میان فرانسه و ایالات متحدۀ آمریکا و بریتانیا بالا گرفته است، هرگز مانع تداوم ابراز این موضع و یا مانع اجرای اقدامات عملی، نخواهد شد.

جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا، امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، بوریس جانسون، نسخت وزیر بریتانیا و آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان، در حاشیه‌ای اجلاس گروه 20 که در پایتخت ایتالیا در 30 اکتبر گذشته برگزار گردیده بود، نشست چهارجانبه‌ای داشتند که در آن در مورد “خطرات ناشی از توسعۀ برنامۀ هسته‌ای ایران بر امنیت بین المللی” بحث و گفتگو کردند ، رهبران این چهار کشور تلاش نمودند تا در این نشست، پیام‌های مستقیم و واضحی برای ایرن داشته باشند که بارزترین آنها عبارتند از:

1 – مهار تاثیر اختلافات دوجانبه در برخورد با ایران: قابل توجه بود که اجلاس گروه 20 شاهد دیدار جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا با امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه در 29 اکتبر گذشته، در سفارت فرانسه در واتیکان، بود. این اولین دیدار میان دو ریئس جمهور پس از بروز بحران زیردریایی‌های استرالیایی‌ای می‌باشد، که این امر منجر شده بود تا فرانسه سفیر خود نزد واشنگتن را قبل از این‌که وی را دوباره بفرستد، به مشوره خواسته بود. از اظهارات دو رئیس جمهور دانسته می‌شود که هردو کشور به دنبال مهار پیامدهای آن بحران هستند، چنانچه ماکرون گفت: ” باید به آینده نگریست” در حالی که بایدن گفت: “ایالات متحدۀ آمریکا، همپیمان قدیمی‌تر و با وفاتر از فرانسه، ندارد”.

بنابراین، این پیام برای بسیاری از طرف ها به ویژه ایران، واضح به نظر می‌رسد، و این معنی را می‌رساند که، اختلافاتی‌که ناشی از آن بحران است، هرگز مانع هماهنگی مواضع این دو کشور در مورد برخورد با تشدید تنش ایران در سطح هسته‌ای، نخواهد شد. به نظر می‌رسد که ایران در مرحلۀ گذشته با استفاده از اختلافات به میان آمده، تلاش کرده است تا حاشیۀ گزینه‌های پیش روی خود را گسترش داده و به دنبال ایجاد شکاف در مواضع آمریکا و اروپا می‌باشد، تا بتوان که موضع خود در مذاکرات را تقویت بخشد.

2 – رد رویکرد جدید ایران در قبال تحریم‌ها: چهار کشورهای غربی به دنبال این بودند تا رویکرد جدیدی را که ایران در خصوص لزوم لغو تحریم‌های آمریکا قبل از آغار مذاکرات، شروع به رونمایی کرده بر رد آن تاکید کنند، این مطلب را حسین امیر عبداللهیان، وزیر امور خارجۀ ایران در گفتگو با  روزنامۀ دولتی “ایران” در 31 اکتبر گذشته، بیان کرد و گفت: ” ساده‌ترین راه برای انجام یک مذاکرات منطقی، بازگشت به اوضاع قبل از خروج دونالد ترامپ، رئیس جمهور سابق آمریکا از برجام در می 2018، می باشد. در قدم نخست این بدان معناست که ایران تلاش دارد تا از طریق افزایش دامنه فعالیت‌های هسته‌ای خود، فشارهایی را بر قدرت‌های بین المللی وارد کند تا قبل از از سرگیری مذاکرات، تحریم‌های اعمال شده توسط آمریکا عليه خود برداشته شود، که در این حالت، مذاکرات فقط بر بحث روی گزینه های بازگشت ایران به تعهداتش در توافق برجام محدود خواهد شد. بنابراین، کشورهای چهارگانه تاکید کردند که “بازگشت به توافق هسته‌ای ممکن نیست مگر این‌که ایران رفتار خود را تغییر دهد” این بدان معناست، قبل از این‌که ایران بر تعهداتش در برجام پايپندی نشان مى دهد ، امکان کاهش قابل توجه تحریم‌ها وجود ندارد، رویکردی که مورد توافق اکثریت بازیگران ذی‌نفع در مذاکرات است، “بازگشت مقابل بازگشت” می باشد، یعنی، بازگشت ایالات متحدۀ آمریکا به برجام در مقابلِ بازگشت ایران به پایبندی به تعهداتش در آن.

3 – ربط دادن از سرگیری برجام به ثبات منطقه‌ای: این رویکردی است که قبلا توسط دولت باراک اوباما، رئیس جمهور قبلی آمریکا در سال 2015 در جریان مذاکرات به خاطر دستیابی به توافق هسته‌ای با ایران، عملی شده بود، چنانچه دولت اوباما در آن زمان ادعا می‌کرد که برجام، پیامدهای مثبتی را بر ثبات منطقۀ خاورمیانه خواهد داشت، با توجه به عدم تغییر در موضعگیری‌های سیاسیت خارجی ایران پس از دستیابی به برجام، که مقامات ایرانی و در رأس آنها علی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب بر آن تاکید می‌کردند، و همچنان اینکه خامنه‌ای، به طور مداوم بر جدایی توافق هسته‌ای از سایر پرونده‌ها تاکید می کرده، ادعای ثبات منطقه با برقراری برجام، با داده های موجود که اشاره به عدم تاثیر برجام بر ثبات منطقه دارد، همخوانی ندارد. بدون شک، تداوم این روند، احتمال رابطه مثبت و معناداری میان دستیابی به یک توافق جدید در وین که ضامن تداوم عمل به برجام باشد و میان تقویت ثبات در منطقه را کاهش می‌دهد.

4 – کم توجهی به خطر‌ات مداخله‌های ایران در بحران‌های منطقه: به نظر می رسد که رویکر قبلی منجر به کاهش توجه – حد اقل به طور موقت- به پرداختن به پیامدهایی که مداخلات مداوم ایران در بحران‌های منطقه ایجاد خواهد کرد، شده است. به عبارت دقیقتر، این رویکر باعث شده تا کشورهای غربی در حال حاضر به جای این‌‌که با تهران در مورد پرونده‌های اختلافی دیگری، مثل مداخلات ایران در بحران‌های مختلف منطقه‌ای، به ویژه سوریه، عراق، لبنان و یمن، وارد گفتگو شوند، برای دستیابی به یک توافق جدیدی که خطرات ادامۀ افزایش دامنه فعالیت‌های هسته‌ای ایران را کاهش دهد، اولویت داده اند.  

این امر در تاکید رهبران چهار کشور، در رابطه به تمایل آن‌ها برای مقابله با “نگرانی‌های گستردۀ امنیتی” مرتبط به فعالیت های منطقه‌ای ایران، به طور آشکار منعکس گردیده است، و هدف خود را این‌گونه بیان کردند:  ادامۀ همکاری نزدیک با روسیه، چین و جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیۀ اروپا به خاطر حل این “مسئلۀ بسیار مهم”، این یک فرمول ناکامی است که ضامن هیچ‌گونه اقدامات عملی و یا شامل ویژگی ای نمی باشد که آن کشورها بتوانند در این پرونده ها  در جریان مرحلۀ آینده از آن استفاده کنند.

5 – مشارکت در اعمال تحریم‌ها غربی عليه ایران: علیرغم این‌که کشورهای غربی در مرحلۀ گذشته مایل بودند تا در اعمال تحریم‌ها، با تاثیر قوی عليه ایران، به ویژه با وجود اختلافات با دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور سابق آمریکا، مشاركت نداشته باشند، اما این سیاست در مرحلۀ آینده تغییر خواهد کرد، نه تنها به خاطر نزدیکی قابل ملاحظه اروپا با دولت ایالات متحدۀ آمریکا در زمان به رياست جو بایدن، بلکه همچنان به خاطر نگرانی‌های در حال افزایش از تداوم فعالیت‌های هسته‌ای ایران، که ممکن است ایران بعد از مدت کوتاهی به مرحله ای برسد که قادر به تولید بمب هسته‌ای باشد.

بنابراین، این بدان معنا نیست که کشورهای اروپایی شکست و یا عدم از سرگیری مذاکرات را منتفی نمی دانند، و همچنان به این نظر اند که تحریم‌ها، گزینۀ مناسب برای مقابله با این احتمال است، به ویژه این‌که، احتمال دیگر گزینۀ نظامی باشد، که بر این گزینه ایالات متحدۀ آمریکا و اسرائیل اصرار دارند، این گزینه ممکن است منجر به عواقب وخیمی برای امنیت و منافع اروپا شود.

با توجه به آن، در پایان می‌توان گفت، ایالات متحدۀ آمریکا به صورت نسبی توانسته است تا موضع نزدیک با کشورهای اروپایی در مقابله با ایران ایجاد کند، و ممکن است که در مرحلۀ آینده تلاش کند تا حمایت روسیه و چین را با وجود تحریم‌هایی که ممکن است مانع دستیابی به آن شود، به دست آورد، اما آمریکا از خطرهاى رسیدن ایران به مرحله ای که توان تولید بمب هسته‌ای را داشته باشد، در این راستا استفاده خواهد کرد، به ویژه این‌‌که اگر این امر از طرف مسکو رد نشده است، مورد احتياط قرار داشته باشد.